Dodana: 30 kwiecień 2021 09:49

Zmodyfikowana: 30 kwiecień 2021 09:49

230. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja - 3.05

3 maja to data, która jest obecna w świadomości wszystkich Polaków. Tego dnia obchodzimy kolejną, już 230. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Okazała się ona pierwszą w Europie i drugą na świecie (po amerykańskiej) nowoczesną ustawą zasadniczą. Jej uchwalenie było największym osiągnięciem legislacyjnym obradującego od października 1788 do maja 1792 roku Sejmu Czteroletniego zwanego również Sejmem Wielkim.

Obraz ukazujący uchwalenie Konstytucji 3 maja

Konstytucja 3 Maja była udaną próbą radykalnego uzdrowienia państwa i wyeliminowania w Polsce wpływów obcych mocarstw. Uchwalono ją w pierwszych dniach maja 1791 roku, w najbardziej sprzyjających ku temu warunkach, gdy większość posłów opozycji, sprzeciwiających się konstytucji była jeszcze na urlopie wielkanocnym.

Przemiana przestarzałego ustroju Rzeczpospolitej

Po siedmiogodzinnych obradach, ignorując protesty opozycji, konstytucję przyjął sejm a następnie podpisał król. Autorami Konstytucji 3 Maja byli: król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj, któremu przypisuje się ostateczną jej redakcję.

Konstytucja 3 Maja dokonywała zasadniczej przemiany przestarzałego ustroju politycznego Rzeczpospolitej. Zgodnie z duchem Oświecenia wprowadziła podział władzy na – ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Wprowadzała również w naszym kraju wolność wyznania, choć religią panującą pozostawał katolicyzm.

Ponadto, na mocy Konstytucji 3 Maja, Polska stała się monarchią parlamentarną – zniesiono liberum veto, wolne elekcje i konfederacje. Sejm miał składać się z dwóch izb, a posłowie byli wybierani na dwuletnią kadencję; Głową rządu stawał się król, z tym że, aby jego decyzje weszły w życie, wymagały one kontrasygnaty ministrów, którzy z kolei byli odpowiedzialni przed sejmem.

Chłopi pod opieką rządu

W kwestiach społecznych ważnym postanowieniem był zapis, iż chłopi przeszli pod opiekę rządu. Jeżeli chodzi o szlachtę, Konstytucja 3 Maja gwarantowała stanowi szlacheckiemu wszystkie swobody, wolności, prerogatywy i pierwszeństwo w życiu prywatnym oraz publicznym. Natomiast szlachtę nie osiadłą oraz czynszową odsunięto od wpływu na sprawy publiczne, pozbawiając ją prawa udziału w sejmikach. Szlachectwo miało się odtąd łączyć nie tylko z urodzeniem, ale także z własnością ziemi oraz funkcją społeczną.

Konstytucja 3 Maja kształtowała ustrój I Rzeczpospolitej zaledwie przez kilkanaście miesięcy. Po jej upadku w 1795 roku stała się niedoścignionym wzorem i symbolem marzeń o niezawisłości państwa i wolności jego obywateli.

Przywrócenie Święta 3 Maja w demokratycznej Polsce

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, sejm uchwalił w 1919 roku uznanie dnia 3 Maja za święto państwowe. Niestety w czasach PRL, ze względów politycznych, okazało się niemożliwe utrzymanie 3 maja jako święta państwowego. Przywrócenie święta Konstytucji 3 Maja nastąpiło dopiero po przemianach demokratycznych w naszym kraju, w 1990 roku.

oprac. Jerzy Górko

Logo serwisu Twitter Logo serwisu Facebook