Dodana: 25 kwiecień 2007 12:54

Zmodyfikowana: 25 kwiecień 2007 12:54

Władysław Frączak (1904-1970)

Pseudonim "Wład", "Zbigniew" - nauczyciel, oficer Armii Krajowej.

Audycja:16.04.07r.

Posłuchaj audycji

Urodził się w Grajewie. Jego ojciec, Aleksander Bolesław, był dróżnikiem. Matka zajmowała się domem i wychowaniem dzieci. Władysław miał brata i pięć sióstr.
Naukę rozpoczął w Łomży, w szkole elementarnej prowadzonej przez Polską Macierz Szkolną. Edukację przerwał wybuch pierwszej wojny światowej.

W tym czasie rodzina Frączaków przeniosła się do Tykocina, gdzie Władysław ukończył trzyklasową szkołę elementarną i zdał do drugiej klasy prywatnego gimnazjum w Łomży. Z powodu złego stanu zdrowia uczył się indywidualnie, ukończył gimnazjum i zdał do Państwowego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Łomży. Ukończył je w 1925 roku - i już 1 lipca tego roku rozpoczął pracę w publicznej szkole powszechnej w Suchowoli.

W sierpniu 1927 roku został powołany do odbycia służby wojskowej w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Komorowie. Ukończył ją w rok później, a następnie trafił na praktykę oficerską w Grodnie.

W roku 1930 zdał egzamin na nauczyciela szkół publicznych. Od 1932 roku pracował w Sidrze, a w latach 1935-37 był kierownikiem szkoły nr 1 w Grajewie. W 1939 roku otrzymał od władz oświatowych urlop i zgodę na podjęcie studiów na Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, ale plany te przekreślił wybuch wojny.

Władysław Frączak brał udział w kampanii wrześniowej. Zakończył ją pod dowództwem generała Kleeberga pod Kockiem. W październiku 1939 roku powrócił do Białegostoku. Poszukiwany przez NKWD przedostał się do Lwowa z zamiarem przedostania się do Rumunii. Ze względu na uszczelnienie granic planów tych nie udało mu się zrealizować. Powrócił na Białostocczyznę, ukrywając się przed Sowietami w Rzędzianach. W 1940 roku został zaprzysiężony jako żołnierz ZWZ i otrzymał pseudonim "Wład". W 1943 roku zmienił go na "Zbigniew". Współtworzył struktury ZWZ, a następnie AK w Obwodzie Wysokomazowieckim.

W czasie okupacji niemieckiej prowadził w Tykocinie komplety tajnego nauczania.
W sierpniu 1943 roku Komendant Obwodu AK, Stefan Bialik, pseudonim "Lida" mianował go dowódcą odpowiedzialnym za zdobycie i utrzymanie w przypadku wybuchu powstania miasta Łapy.
Za zasługi w działalności organizacyjnej 11 listopada 1943 roku został awansowany do stopnia kapitana i odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W lipcu 1944 roku, w ramach przygotowań do akcji "Burza" został mianowany dowódcą I batalionu obejmującego Tykocin, Kowalewszczyznę i Sokoły.

Kiedy tereny te zajęły wojska radzieckie Władysław Frączak pozostał w konspiracji. 14 lutego 1946 roku został aresztowany we własnym mieszkaniu w Tykocinie. Śledztwo i przesłuchania trwały ponad pół roku - we wrześniu skazany został za przynależność do AK na 6 lat więzienia i utratę praw publicznych na 3 lata. Na mocy amnestii z 1947 roku karę złagodzono do lat 3.
Więziony był we Wronkach, gdzie w więziennej szkole pracował jako nauczyciel języka polskiego. Został zwolniony w lutym 1949 roku, a już we wrześniu rozpoczął pracę jako nauczyciel w szkole podstawowej w Tykocinie.

Po śmierci Stalina został zwolniony z pracy ze względu na " skompromitowaną przeszłość polityczną". Utrzymywał się z pisania podań, był buchalterem w aptece w Tykocinie. W grudniu 1955 roku otrzymał zgodę na tymczasowe zatrudnienie. Pracował w szkole w Niedźwiadnej, później w Prostkach.

23 stycznia 1957 roku został zrehabilitowany. Był dyrektorem szkoły w Ełku. Tam też - 8 grudnia 1970 roku - zmarł. Pochowany został w rodzinnym grobowcu na cmentarzu w Tykocinie.

Opracował - Jan Maciejewski

Radio Białystok

facebook