W latach 1990 -2003 w województwie podlaskim realizowane były inwestycje ze środków funduszy przedakcesyjnych ( PHARE, SAPARD, ISPA ) oraz Banku Światowego.
Poszczególne programy, w ramach których realizowano projekty oraz podsumowanie pomocy finansowej UE w poszczególnych powiatach i w całym województwie  zawiera poniższa prezentacja:

Podsumowanie pomocy finansowej UE dla województwa podlaskiego w latach 1990 - 2003

Wrota Podlasia pl > UE > Archiwum > Fundusze przedakcesyjne > Programy Przedakcesyjne

Fundusze przedakcesyjne

Fundusze przedakcesyjne są to środki bezzwrotnej pomocy finansowej udzielanej Polsce przez Unię Europejską. Ich najważniejszym zadaniem jest przygotowanie Polski do członkostwa w UE oraz pomoc w wyrównaniu różnic gospodarczych. W Polsce funkcjonują trzy fundusze przedakcesyjne: Phare, Ispa, Sapard

Po przystąpieniu do Unii Europejskiej Polska straci prawo do korzystania z funduszy przedakcesyjnych. Zyska jednak dostęp do środków strukturalnych, działających na terenie państw członkowskich.


PHARE (Polish Hungary Assistance for Restructuring their Economies) - jest największym z funduszy przedakcesyjnych, z których korzystają państwa Europy Środkowej i Wschodniej. Rozpoczął działanie na mocy Rozporządzenia Rady Unii Europejskiej z 1989 r., w którym określono podstawy prawne funkcjonowania, formy pomocy oraz zasięg terytorialny. Początkowo program PHARE wspierał przemiany gospodarcze i społeczne w Polsce i na Węgrzech. Szczególny nacisk kładziono na rozwój sektora prywatnego. W miarę upływu lat PHARE rozrastał się, zwiększając obszar swojego działania zarówno kompetencyjnie, jak i terytorialnie. Obecnie z pomocy tego funduszu korzysta 10 państw kandydujących (Polska, Węgry, Republika Czeska, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Rumunia, Bułgaria, Słowenia) oraz trzy państwa nie kandydujące (Albania, Macedonia, Bośnia i Hercegowina).

W budżecie Unii na lata 2000-2006 wysokość funduszy została ustalona na sumę 1,56 mld euro rocznie dla wszystkich krajów.

Każde państwo korzystające z programu opracowuje plan zagospodarowania płynących z niego środków. W Polsce dokumentami, na których opiera się programowanie w ramach Phare są:

- Partnerstwo dla Członkostwa - opracowanie Komisji Europejskiej, indywidualne dla każdego z kandydujących państw, w którym wyszczególnione zostały priorytety niezbędne do osiągnięcia, aby przygotować dane państwo do członkostwa;
- Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa - program przygotowywany przez każde z państw kandydujących, w którym szczegółowo określa się jak wdrażane będą wytyczne "Partnerstwa dla Członkostwa".

Największym beneficjentem programu pozostaje Polska (roczna alokacja 398 mln euro); końcowa wysokość środków przypadających na nasz kraj jest corocznie ustalana w drodze uzgodnień z Komisją Europejską (Phare 2000 - ponad 490 mln euro, Phare 2001 - ponad 470 mln euro).

ISPA ( Instrument for Structural Policies for Pre-Accession) - program został stworzony na wzór działającego w niektórych krajach unijnych Funduszu Spójności. W ramach programu wspiera się inwestycje w zakresie ochrony środowiska oraz transportu.
Składany projekt powinien być na tyle duży, by jego realizacja wywarła znaczący wpływ na rozwój gospodarczy. Dlatego przyjęto, że koszt jednego przedsięwzięcia nie może być niższy niż 5 mln euro. W praktyce państwa zgłaszają projekty o wartości 20-40 mln euro. Szczegóły finansowania poszczególnych inwestycji muszą być zgodne z rządowymi strategiami wykorzystania programu (w Polsce "Strategia wykorzystania funduszu ISPA jako uzupełniającego instrumentu realizacji polityki ekologicznej państwa" oraz "Narodowa Strategia Transportu").

Budżet ISPA określa się na poziomie 1,04 mld euro rocznie w okresie od roku 2000 do 2006. Według wytycznych Komisji Europejskiej wielkość wsparcia dla Polski z tego funduszu jest określona w przedziale 30-37% (312 – 384,8 mln euro rocznie), z przeznaczeniem na sektor ochrony środowiska i transport w równej wysokości.

Propozycje finansowania przedsięwzięć transportowych z ISPA składają: w sektrorze drogowym - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, a w sektorze kolejowym - PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. W dziedzinie ochrony środowiska projekty przedstawiają samorządy lub związki samorządów.
Szczegóły dotyczące procedur związanych ze składaniem projektów w zakresie ochrony środowiska znajdują się na stronach Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

SAPARD ( Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development) - program został uruchomiony ze względu na niedostatecznie szybki rozwój gospodarczy na obszarach wiejskich wszystkich państw kandydujących. Ze środków SAPARD finansowane są także inwestycje w rolnictwie i przemyśle spożywczym.
Z programu SAPARD mogą korzystać gminy (drogi, oczyszczalnie ścieków), rolnicy (modernizacja gospodarstw rolnych), przedsiębiorstwa (dostosowanie produkcji żywności do norm UE, tworzenie nowych miejsc pracy).

Najważniejszym dokumentem z punktu widzenia funkcjonowania funduszu jest Program Operacyjny Sapard. Dokument określa sposób realizacji programu w Polsce,wskazuje kto może być beneficjentem oraz na co można przenaczać środki. Każde z państw korzystających z programu opracowuje swój własny plan i określa w nim,  jakie działania będą z niego finansowane spośród zaproponowanych przez Komisję Europejską. Dokument powstał w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w oparciu o konsultacje z regionami. Jego ostateczna wersja została przyjęta w marcu 2002 roku.

Budżet SAPARD przewiduje uruchomienie około 170 mln euro na pomoc przedakcesyjną rocznie. Polsce przysługują pieniądze za rok 2000 i 2001, w związku z tym wysokość środków przypadających na 2002 r. wynosi ponad 300 mln euro.

Zbieraniem projektów do SAPARD oraz ich rozliczaniem zajmuje się Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która działa za pomocą regionalnych oddziałów, utworzonych w każdym województwie (regionalne oddziały ARiMR). Projekty podlegają merytorycznej ocenie w Regionalnych Komitetach Sterujących. Nad całością czuwa Krajowy Komitet Sterujący, kierowany przez Ministra Rolnictwa.

Autor A.G