Styczeń
Pełnia zimy. Żubry są zgrupowane w pobliżu miejsc dokarmiania. Korzystają z karmy wykładanej przez pracowników BPN w miejscach ich koncentracji oraz brogach i paśnikach. Odbywają jedynie krótkie wędrówki celem zaspokojenia pragnienia, co w przypadku mroźnych i bezśnieżnych zim stanowi duży problem ze względu na zamarzanie wodopojów. Zwierzęta radzą sobie wyłamując lód swoim ciężarem.
Fot. Jan Walencik
Luty
Żubry w dalszym ciągu przebywają w miejscach dokarmiania tworząc duże ugrupowania zimowe, liczące po kilkadziesiąt osobników. Część byków tworzy oddzielne, mniejsze ugrupowania wokół innych miejsc lub wędruje samotnie po całej Puszczy.
Fot. Aleksander Bołbot
Marzec
Stopniowo duże ugrupowania zimowe stają się mało stabilne i rozpadają się na mniejsze grupy, które odbywają dłuższe wędrówki w poszukiwaniu naturalnego żeru. Wracają jednak do miejsc dokarmiania ze względu na brak naturalnej karmy zaspokajającej w pełni ich zapotrzebowanie. W cieplejsze dni żubry intensywnie spałują, stwarzając duże zagrożenie dla młodych drzewostanów znajdujących się w pobliżu zimowych ostoi.
Fot. Zbigniew Krasiński
Kwiecień
Tylko niektóre żubry przebywają jeszcze w miejscach dokarmiania. Większość wyrusza w wędrówkę po Puszczy tworząc mniejsze ugrupowania. Są to grupy mieszane (liczące średnio 15 sztuk) tworzone przez krowy, młodzież 2-3 letnią, cielęta i okresowo dorosłe byki oraz grupy byków (zwykle 2 – 3 osobniki) lub samotne byki. Skład i wielkość grup ulegają częstym zmianom. Część zmian powstaje sezonowo (urodzenia cieląt, dołączanie byków w okresie rui), inne wynikają z łączenia się kilku stad, a następnie ich rozpadu, przy czym tworzą się nowe układy w stadzie. Przewodniczką grupy mieszanej jest na ogół starsza krowa prowadząca cielę.
Fot. Zbigniew Krasiński
Maj
Wiosna w rozkwicie. Rozpoczyna się okres wycieleń, który trwa do lipca, chociaż zdarzają się również porody późniejsze (sierpień – październik). Żubrzyca po ok. 9-ciu miesiącach ciąży rodzi jedno cielę, porody bliźniacze są bardzo rzadkie. Krowa na czas porodu opuszcza stado i powraca do niego z cielakiem po kilku dniach. Zazwyczaj cielę jest karmione przez rok, chociaż zdarzają się przypadki ssania matki również przez młodzież 2 – 3 letnią. Żubrzyce są bardzo opiekuńcze i w tym okresie lepiej jest omijać je z daleka, ponieważ mogą atakować intruza w obawie o swojego potomka. Żubr na krótkim odcinku potrafi rozwinąć prędkość do 40 km/h.
Fot. Zbigniew Krasiński
Czerwiec
Las jest w pełni swojego rozwoju. Zwierzęta bez trudu znajdują pokarm potrzebny im do życia i intensywnie żerują. Podstawę pożywienia żubrów stanowi roślinność dna lasu, bardzo chętnie żerują też na otwartych powierzchniach. Żubr jest najmniej wybredny spośród roślinożerców zamieszkujących Puszczę Białowieską. Może jednak egzystować tylko w lesie zapewniającym obfitość pokarmu w różnych porach roku. Trwa okres wycieleń.
Fot. Jan Walencik
Lipiec
Lato. Przychodzą jeszcze na świat młode żubry, ale trwa już przygotowanie do sezonu godowego. Znacznym utrapieniem życia żubrów w tym okresie są chmary różnych owadów krwiopijnych (muchy, gzy, komary) podążające za stadem. Dlatego, w dzień zwierzęta chronią się w gęstych młodnikach, a na żer wychodzą wieczorem lub wcześnie rano.
Fot. Zbigniew Krasiński
Sierpień
Rozpoczyna się okres godowy. W stadach żubrzyc i młodzieży pojawiają się dorosłe byki. Ich obecność w poszczególnych grupach nie jest stała. Byk adoruje przez 2 – 3 dni wybraną samicę , a po zapłodnieniu zmienia grupę w poszukiwaniu krów będących w rui. Samce nie ryczą , a wydają jedynie dźwięczny głos zwany chruczeniem. Do walk między żubrami dochodzi rzadko, gdyż słabsze byki ustępują bez walki. Otwarta potyczka zdarza się tylko między rywalami równymi siłą.
Fot. Zbigniew Krasiński
Wrzesień
Schyłek lata. U żubrów trwa okres godowy. W przypadku spotkania się z żubrem lepiej jest jak najszybciej zejść mu z drogi. Byki w tym okresie są bardziej podniecone i mogą być groźne. Okres intensywnej aktywności seksualnej byków jest stosunkowo krótki, gdyż zaczyna się w wieku 6 lat, a kończy w 12 roku życia. Młode byki nie są dopuszczane do rozrodu przez starsze, a stare muszą z reguły ustępować młodszym rywalom. Samice mogą rodzić cielęta do końca życia. Żubry żyją przeciętnie 20 lat – byki i 25 lat – krowy.
Fot. Zbigniew Krasiński
Październik
Początek jesieni. Żubry jeszcze znajdują naturalny pokarm, ale coraz częściej zaglądają do miejsc dokarmiania sprawdzając zawartość brogów i paśników. Trwa jeszcze spóźniona ruja, zdarzają się przypadki późnych wycieleń, ale zwierzęta szykują się już do trudnego okresu zimowego.
Fot. Zbigniew Krasiński
Listopad
Coraz więcej żubrów zbiera się w zimowych ostojach i intensywnie pobiera pokarm (głównie siano) tam zmagazynowany. Pojedyncze osobniki w poszukiwaniu pokarmu wychodzą poza teren Puszczy żerując na polach uprawnych, niekiedy wyrządzając na nich znaczne szkody.
Fot. Aleksander Bołbot
Grudzień
Początek zimy. Większość żubrów przebywa już w pobliżu miejsc dokarmiania korzystając z przeznaczonych dla nich zapasów. W cieplejsze dni starają się zdobywać jeszcze pokarm naturalny (głównie kora i pędy drzew), którego jest jednak coraz mniej. Intensywne dokarmianie w znacznym stopniu ułatwia żubrom przetrwanie tego trudnego w życiu każdego zwierzęcia okresu.
Białowieski Park Narodowy www.bpn.com.pl