Dodana: 25 kwiecień 2007 12:40

Zmodyfikowana: 25 kwiecień 2007 12:40

Marian Zyndram-Kościałkowski (1892-1946)

Żołnierz POW, wojewoda białostocki, minister, premier.

Audycja: 22.03.07r.

Posłuchaj audycji

Urodził się 16 marca 1892 r. w majątku Ponedel na Kowieńszczyźnie w rodzinie ziemiańskiej. Szkołę średnią ukończył w 1910 w Petersburgu. Studiował w Instytucie Psycho-Neurologicznym w Petersburgu, następnie na Wydziale Rolnictwa Politechniki w Rydze i na SGGW w Warszawie. Jeszcze w Petersburgu w 1911 roku był jednym z założycieli niepodległościowego Związku Walki Czynnej w północno-zachodnich guberniach Cesarstwa Rosyjskiego. Po wybuchu wojny światowej przyjechał do Warszawy, tu dowodził oddziałami lotnymi Polskiej Organizacji Wojskowej.

W 1915 roku ożenił się z Anną Krysińską, też członkinią POW, pedagogiem i malarką. Miał z nią syna Witolda (ojcem chrzestnym był Józef Piłsudski) i córkę Marię.

W listopadzie 1918 r. kierował akcją rozbrajania Niemców w Warszawie.

2 grudnia 1918 r. został mianowany porucznikiem, a 1 grudnia 1919 r. - kapitanem Wojska Polskiego. Od 1919 r. pracował w Biurze Wywiadowczym Sztabu Głównego, między innymi nadzorował suwalski Okręg POW i z pewnością był wtajemniczony w przygotowywane powstanie sejneńskie. Brał udział w zajmowaniu Wilna w kwietniu 1919 roku.

Po raz drugi, tym razem w grupie rzekomo zbuntowanego gen. Lucjana Żeligowskiego, uczestniczył w wyprawie na Wilno w październiku 1920 r. Dowodził wówczas Samodzielną Grupą Operacyjną "Bieniakonie", która jako pierwsza wkroczyła do miasta nad Wilią witana kwiatami przez tamtejszych Polaków. Po zakończeniu wojny, w latach 1920 - 1922, pracował w Sztabie Litwy Środkowej, z wojska wyszedł jako major i kawaler Orderu Virtuti Militari. W tym czasie został posłem ziemi wileńskiej. Początkowo reprezentował Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie", następnie Partię Pracy (od X 1926 r. był jej prezesem), by w końcu związać się piłsudczykowskim Bezpartyjnym Blokiem Współpracy z Rządem, w którym pełnił funkcję wiceprezesa.

Od 10 lipca 1930 r. do końca lutego 1934 roku był Zyndram-Kościałkowski wojewodą białostockim. Następnie objął stanowisko komisarycznego prezydenta Warszawy. W 1934 roku został ministrem spraw wewnętrznych, a w okresie od 13 października 1935 r. do 15 maja 1936 r. był premierem rządu Rzeczpospolitej Polskiej. W ostatnim przedwojennym rządzie powierzono mu tekę ministra pracy i opieki społecznej. Po przegranej wrześniowej 1939 roku ewakuował się przez Rumunię na zachód. Zmarł w Anglii w 1946 r.

Marian Zyndram-Kościałkowski objął stanowisko wojewody białostockiego w czasie, kiedy wielki kryzys gospodarczy nasilał się. Usprawnił administrację, zwiększył nadzór nad urzędnikami, nakazywał inspekcje w terenie, sam często brał w nich udział.

Doprowadził do udział przedsiębiorców białostockich w II Targach Wileńskich w Wilnie i do powołania Białostockiej Izby Rolniczej.

Zyndram-Kościałkowski szczególny nacisk położył na uporządkowanie stolicy województwa, m.in. rozbudowę kanalizacji, naprawę i regulację ulic. Czynił to i z myślą o ulżeniu doli bezrobotnych. Powołał Wojewódzki Komitet do Spraw Bezrobocia. Potrzebującym wydawano bezpłatne obiady i produkty żywnościowe, odzież na zimę, opał, pomoce szkolne dla dzieci. Część osób znalazła zatrudnienie przy robotach publicznych.

Jako wojewoda angażował się niemal we wszystkie dziedziny życia miasta. Był organizatorem wielu stowarzyszeń, m.in. Koła Miłośników Historii, Literatury i Sztuki oraz klubu sportowego "Jagiellonia", pomysłodawcą powstania białostockich Plant i Domu Ludowego im. Marszałka J. Piłsudskiego.

Opracował - dr Wojciech Śleszyński

Radio Białystok

facebook