Posłuchaj audycji
Seweryn Bartochowski pochodził z rodziny Bartochowskich, których hetman Jan Klemens Branicki ściągnął na Podlasie z Kaliskiego. Dziadek Seweryna, Stanisław Bartochowski z Żelisławia, był pułkownikiem wojsk koronnych, a od 1788 roku stolnikiem bielskim. Ojciec - Maciej Bartochowski - był właścicielem majątku Topczewo w powiecie bielskim.
Urodził się w 1800 roku. Od 1813 roku był uczniem białostockiego gimnazjum. Naukę ukończył prawdopodobnie w 1817 roku. Wiadomo, iż w chwili wybuchu Powstania Listopadowego był właścicielem majątku Rajki w powiecie bielskim. W marcu i kwietniu 1833 roku gościł tam Adama Piszczatowskiego, który był emisariuszem Józefa Zaliwskiego i którego zadaniem było zorganizowanie oddziałów powstańczych na ziemi bielskiej.
Wielkanoc 1833 roku Piszczatowski spędził u Bartochowskich w Topczewie. Niedługo potem został schwytany w sąsiednim majątku Wólka Pietkowska i przewieziony do Białegostoku. Po długim śledztwie Piszczatowski został na mocy wyroku carskiego stracony. Skutkiem tego procesu było aresztowanie Seweryna Bartochowskiego i jego młodszego brata - Aleksandra. Oskarżeni o powiązania z Piszczatowskim skazani zostali na zsyłkę i osiedlenie na Syberii. W lutym 1835 roku bracia osiedli w gminie bielskiej guberni jenisejskiej.
W roku 1842 obaj uzyskali prawo swobodnego osiedlenia się na Syberii. Seweryn Bartochowski przeniósł się w 1854 roku do Kurska. Na mocy manifestu koronacyjnego cara Aleksandra II w roku 1857 Seweryn wrócił do kraju i zamieszkał u matki w Topczewie, a po jej śmierci stał się dziedzicem majątku. Zajmował się rolnictwem, dbał o rodzinny majątek w dużym stopniu przyczyniając się do poprawy jego kondycji.
Nadszedł rok 1863. Wybuchło Powstanie Styczniowe. 6 lipca 1863 roku major Harf patrolujący okolice Topczewa stwierdził, że w lesie należącym do Seweryna Bartochowskiego widziano powstańców w czerwonych konfederatkach. Według otrzymanego donosu wcześniej powstańcy mieli uczestniczyć we mszy świętej w topczewskim kościele. Wkrótce w lesie odnaleziono także stanowisko powstańcze. 18 lipca Seweryn Bartochowski został aresztowany i osadzony w więzieniu w Bielsku. 3 listopada wysłano go do Grodna. Tam, wyrokiem z 26 maja 1864 roku, skazany został na zesłanie na Syberię. Trafił do Solikamska. Przebywał tam ponad 20 lat. Pod koniec lat 80-tych wrócił do kraju. Ciążył na nim carski zakaz osiedlania się i przebywania na terytorium Cesarstwa. Nie wiadomo, co robił po powrocie z zesłania.
Seweryn Bartochowski zmarł 12 stycznia 1890 roku. Jako zesłaniec nie mógł być pochowany w rodzinnym Topczewie, gdyż majątek leżał na ziemiach Cesarstwa. Pochowany został kilka kilometrów dalej - w sąsiednim Pietkowie, które leżało już na ziemiach Królestwa Polskiego. Granica przebiegała bowiem między Topczewem i Pietkowem.
Na nagrobku Seweryna Bartochowskiego zamieszczono epitafium:
"Na tej ziemi urodzony,
w obce strony los go rzucił.
Długim życiem umęczony,
na spoczynek tu powrócił".
oprac. Zbigniew Romaniuk
Radio Białystok