Samuel Mohilewer (1824-1898)
Rabin Białegostoku, prekursor ruchu syjonistycznego, działacz społeczny.
Posłuchaj audycji
Samuel Mohilewer urodził się w 1824 roku, w miasteczku Głębokie w guberni mohylewskiej. Jego ojcem był rabin Juda Lejb. Otrzymał tradycyjne wykształcenie żydowskie.
Studiował matematykę, literaturę polską, rosyjską i niemiecką.
W roku 1848 został, po swoim ojcu, rabinem w rodzinnej miejscowości. W kolejnych latach był rabinem w Szakach, Suwałkach /1860-1868/, a później w Radomiu. W 1861 roku Samuel Mohilewer ukończył szkołę rabinów w Warszawie.
Chasydzi chcieli obwołać go swoim cadykiem, ale nie zgodził się, ponieważ był zwolennikiem judaizmu rabinackiego. Nie porzucił tradycyjnego ortodoksyjnego stylu życia, ale aktywnie uczestniczył w ówczesnym życiu politycznym i kulturalnym.
W 1873 roku Mohilewer uczestniczył w zjeździe rabinów w Petersburgu, ale głoszone przez niego poglądy nie znalazły zwolenników.
Rok 1881 przyniósł w Rosji pierwsze pogromy Żydów. Mohilewer zareagował na to gorącą agitacją na rzecz rozwoju ruchu syjonistycznego i emigracji do Palestyny. W 1882 roku w warszawie założył pierwsze koło Miłośników Syjonu. Dzięki poparciu finansowemu barona Rotszilda udało mu się założyć w Palestynie dwie żydowskie kolonie - Ekron /1882/ i Rechovot /1890/.
W 1883 roku Samuel Mohilewer wybrany został "uczonym" rabinem Białegostoku. Było to stanowisko przeciwne wobec rabina "rządowego", którym był wówczas Meir Markus. Mohilewer zgodził się pracować za bardzo niskie uposażenie, a posiadany własny kapitał szacowany na około 40 tysięcy rubli oddał na cele społeczne.
Od początku poświęcił się działalności społecznej. Założył w Białymstoku wyższą szkołę religijną -" jeszybot" oraz towarzystwo kredytowe "Gemiłus Chased". Był wielkim zwolennikiem założenia żydowskiego banku kolonialnego. Dzięki jego staraniom założono w Białymstoku nowy cmentarz - "na Bagnówce".
Pozostawił po sobie rękopisy wielu prac filozoficznych i komentarzy do Talmudu. Napisał zbiór własnych komentarzy do Talmudu i Miszny. Opracował również wieczny kalendarz żydowski.
W latach 1887-1890 wspólnie z rabinami Wołożyna, Wilna, Lidy, Ciechanowca i Święcian tworzył komitet gromadzący fundusze na rzecz kolonii żydowskich w Palestynie. W roku 1889 przewodniczył zjazdom syjonistycznym w Druskiennikach i Wilnie, a w 1890 roku pojechał do Odessy na zjazd towarzystwa pomocy Żydom w Syrii i Palestynie. Ukoronowaniem jego zaangażowania w organizację ruchu syjonistycznego był udział w I -szym Kongresie Syjonistycznym w Bazylei, w 1897 roku.
Rabin Samuel Mohilewer zmarł w Białymstoku na wylew krwi do mózgu
9 czerwca 1898 roku. Cztery lata później jego imieniem nazwano synagogę przy dawnej ulicy Bulwarnej /obecnie Branickiego/ w Białymstoku.
Jeszcze w okresie międzywojennym grób Mohilewera w Białymstoku był celem wielu pielgrzymek Żydów z Polski i zagranicy. W 1991 roku rodzina ekshumowała szczątki rabina z cmentarza na "Bagnówce" i przeniosła je do Izraela. W wielu izraelskich miastach są ulice noszące imię Samuela Mohilewera.
Opracował - Zbigniew Romaniuk.
Radio Białystok