Posłuchaj audycji
Władysław Syrokomla pisał o nim: "zacny lekarz, który stawił rzadki przykład równowagi inteligencji z pięknym i chrześcijańskim sercem; który zarówno zniewalał siebie szanować jak kochać".
Julian Albin Moszyński urodził się w majątku Cisowo, w dobrach hrabiego Karola Brzostowskiego, w roku 1809. Ojciec wcześnie umarł i wychowaniem piątki dzieci zajmowała się matka - Maria z Sadowskich.
W 1822 roku Julian rozpoczął naukę w Gimnazjum Białostockim. Po uzyskaniu Świadectwa dojrzałości, w roku 1829 rozpoczął studia lekarskie na Uniwersytecie Wileńskim. Powstanie Listopadowe i likwidacja wileńskiej uczelni spowodowały, iż studia ukończył w nowej uczelni - wileńskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej. 4 XI 1835 roku otrzymał dyplom lekarza klasy pierwszej.
Przez dwa lata był lekarzem w Poniewieżu w guberni kowieńskiej. W roku 1938 wyjechał w podróż zagraniczną, której głównym celem miało być pogłębienie wiedzy medycznej. Przejechał Prusy, Saksonię i Czechy. Odwiedzał szpitale, zakłady dobroczynne i kliniki. Na uniwersytetach w Berlinie i Pradze uczęszczał na wykłady, interesując się szczególnie akuszerią. Po powrocie z wyprawy przygotował rozprawę naukową, którą wygłosił w Wilnie. Na jej podstawie w czerwcu 1841 roku uzyskał tytuł doktora medycyny.
Plonem jego wielkiej podróży była również dwutomowa książka "Podróż do Prus, Saksonii i Czech odbyta w 1838 i 1839 roku" wydana w Wilnie w roku 1844. Znajdujemy w niej interesujący opis Białegostoku z jesieni 1838 roku, ale przede wszystkim pierwszy syntetyczny zarys dziejów miasta oparty na materiałach źródłowych. Jest to pierwsza, a zarazem najstarsza opublikowana historia Białegostoku.
Chociaż emocjonalnie i uczuciowo bardziej związany był z Białymstokiem - swoje ambicje zawodowe realizował w Wilnie.
W 1849 roku mianowany został naczelnym lekarzem wileńskiego szpitala świętego Jakuba. Piastował to stanowisko aż do śmierci. Zmarł w wieku 48 lat - 22 sierpnia 1857 roku. Pochowany został na cmentarzu Rossa w Wilnie.
Ze szpitalem świętego Jakuba w Wilnie związane jest dzieło życia Juliana Moszyńskiego - publiczna szkoła akuszerii, którą otworzył w 1849 roku. Wzorem w tym przedsięwzięciu był dla niego białostocki Instytut Akuszerek, który istniał w latach 1811-1837 i w którym Moszyński wkładał. Był również autorem pionierskiego podręcznika sztuki akuszerii - wydanej w roku 1855 książki "Pierwsze zasady sztuki położniczej".
Spod jego pióra wyszła także inna, niezwykle cenna książka - "Rady dla matek, czyli sposób utrzymania zdrowia kobiety od narodzenia do późnej starości". Ukazała się drukiem w roku 1850. Jeszcze przed śmiercią autor przygotował jej drugie i poprawione wydanie - książka ukazała się w roku po jego śmierci - 1858 roku.
Julian Albin Moszyński przez całe życie pielęgnował swoją pasję historyka. Był członkiem wileńskiego Towarzystwa Archeologicznego i Muzeum Starożytności. Działał też aktywnie w wileńskim Towarzystwie Dobroczynności. Był to - jak napisał jeden ze współczesnych mu historyków - "waleczny do zuchwałości, surowych zasad w życiu, lecz z sercem bijącym gorąco w stalowej piersi".
Opracował - dr Jan Trynkowski
Radio Białystok