Chaim Zelig Słonimski (1810-1904)
Matematyk, wynalazca, wydawca, publicysta.
Posłuchaj audycji
Chaim Zelig Słonimski urodził się 10 marca 1810 roku w Białymstoku. Od najmłodszych lat interesował się matematyką i astronomią. W wieku 18 lat ożenił się z zamożną panną z Zabłudowa. Przeniósł się do teściów i pozostawał na ich utrzymaniu samodzielnie studiując literaturę hebrajską, matematykę i astronomię. Jego zainteresowania nie zyskały aprobaty zabłudowskich Żydów, ani tym bardziej żony. Rozwiódł się w roku 1831 i wrócił do Białegostoku.
Był pisarzem w należącej do brata hucie szkła, a jednocześnie kończył pracę nad rozpoczętym w Zabłudowie podręcznikiem matematyki w języku hebrajskim. Dzięki pomocy wileńskiego sposnsora - Mojżesza Rozentala - książka "Zasady nauki" / Mosde chochma/ ukazała się w roku 1834.
W rok później Chaim Zelig Słonimski wydał pierwszą pracę z astronomii - podręcznik "Kometa" /Kochba deszabit/, która została bardzo przychylnie przyjęta nie tylko przez zwykłych czytelników, ale także przez środowiska naukowe. Zachęcony tym sukcesem w 1838 roku wyjaechał do Warszawy. Dzięki protekcji wybitnego matematyka - Abrahama Jakuba Sterna - wydał następną książkę - "Dzieje nieba".
W roku 1842 Chaim Słonimski poślubił Sarę, najmłodszą córkę Sterna i osiadł w Warszawie na stałe. Zajął się udoskonalaniem maszyny do liczenia wynalezionej przez swojego teścia - Abrahama Sterna. Praca ta przyniosła mu w roku 1845 nagrodę Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu. Wynalazek ten prezentował później między innymi w Królewcu i Berlinie, gdzie zaprzyjaźnił się z wybitnym naukowcem niemieckim - Aleksandrem Humboldtem.
W latach 50-tych XIX wieku Słonimski miał już na swoim koncie kilka istotnych wynalazków, jak urządzenie do jednoczesnego przekazywania czterech depesz przez jeden przewód. W roku 1850 otrzymał patent na cynowanie naczyń kuchennych z lanego żelaza, a w 1854 na sikawkę strażacką.
Chaim Zelig Słonimski był nie tylko genialnym matematykiem-samoukiem i wynalazcą, ale również wielkim zwolennikiem reformy szkolnictwa żydowskiego. Przez wiele lat starał się w Warszawie o uzyskanie zgody na wydawanie czasopisma w języku hebrajskim. W końcu starania te zakończyły się powodzeniem i w roku 1862 ukazał się pierwszy numer tygodnika "Jutrzenka" /Ha-cfira/. Pisał w nim przede wszystkim o najnowszych osiągnięciach techniki - telegrafie, balonach, elektryczności, maszynach parowych. Ukazało się 25 numerów pisma.
Przez kilka lat był inspektorem Szkoły Rabinów w Żytomierzu i jednocześnie cenzorem druków hebrajskich, ale w roku 1873 wrócił do Warszawy. Wznowił wydawanie "Jutrzenki" - najpierw w Berlinie, w roku 1875, a później już w Warszawie. Od 1886 aż do 1931 roku "Jutrzenka" ukazywała się jako dziennik.
Chaim Zelig Słonimski był wielkim entuzjastą języka hebrajskiego, znawcą i popularyzatorem Talmudu. Działał w Warszawskim Towarzystwie Krzewienia Oświaty, opracował podstawy kalendarza żydowskiego, ogłosił w języku hebrajskim wiele prac z dziedziny matematyki i geometrii.
Miał trzech synów - Leonida, Józefa i Stanisława. Ten ostatni - był znanym warszawskim lekarzem, ojcem słynnego poety - Antoniego Słonimskiego.
Chaim Zelig Słonimski zmarł w 1904 roku w Warszawie i pochowany został na cmentarzu żydowskim.
Opracował - Lucyna Lesisz
Radio Białystok